علل کاهش سرعت مطالعه و راه‌های افزایش آن

 

1. نگرش منفی نسبت به تندخوانی

برخی افراد گمان می‌کنند اگر در مطالعات خویش روش تندخوانی را به‌کار برند، از درک بسیاری مطالب متن باز خواهند ماند.

﷼دربارة این دسته افراد، ابتدا باید با نگرش منفی آنان مبارزه کرد و به آن‌ها آموخت که تندخوانی، همیشه و در همة مواضع باعث افت درک خواننده نمی‌شود. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که در یک تست مشابه، مطالعه کنندگان معمولی با سرعت متوسط 283 کلمه در دقیقه، متنی را مورد مطالعه قرار داده‌اند و درکی معادل 45درصد از متن داشتند و تندخوانان نیز با سرعتی معادل 3750 کلمه در دقیقه، همان متن را خوانده و درکی معادل 63درصد از متن داشتند.

 

2. خواندن نوشته با صدای بلند

برخی افراد عادت دارند که با صدای بلند مطالعه کنند. ریشه این عادت به دوران کودکی بر می‌گردد. معمولاً سرعت خواندن این افراد در حدود 150 تا 200 کلمه در دقیقه است.

﷼افرادی که به این عادت مبتلا هستند، برای مبارزه با این عادت باید در هنگام تندخوانی نوک زبانشان را بین دندان‌های راست و یا چپ قرار دهند، تا مانع تلفظ کلمات شوند.

 

3. تکان دادن سر هنگام مطالعه

برخی افراد هنگام مطالعه به جای حرکت دادن چشم، سر خود را تکان می‌دهند تا مطالب متن را دقیق ببینند و بخوانند که این عمل تا حدی سبب کاهش سرعت مطالعه می‌شود؛ درحالی‌که برای دیدن واضح یک متن نیازی به تکان دادن سر نیست. اگر شئ‌ای در محدوده دید خواننده قرار گیرد کافی است تا چشم خود را بچرخاند. با گردش چشم بدون تکان دادن سر، می‌توان نوشته را خوب خواند.

﷼خوانندگانی که چنین عادتی دارند، برای مقابله با این عادت باید در موقع خواندن با دو انگشت شست و اشاره (سبابه) دو طرف چانه خود را بگیرند تا سرشان به هنگام مطالعه حرکت نکند.

 

4. زیر لب‌خوانی

زیر لب‌خوانی، یعنی خواندن کلمات در زیر لب و حرکت دادن لب‌ها، به‌طوری‌که صدای خواندن را دیگران نشنوند، اما خود خواننده در گوش خود بشنود. افرادی که به این عادت مبتلا هستند در موقع خواندن، لب‌ها، زبان و گلویشان حرکت خفیفی انجام می‌دهد، اما تلفظ واقعی کلمه محسوس نیست.

﷼افراد مبتلا به این عادت، برای مقابله با آن، می‌توانند از یکی از روش‌های زیر استفاده کنند:

الف) بین لب‌هایشان (نه دندان‌ها) شئ‌ای مثل خودکار و مداد قرار دهند و خواندن را ادامه دهند. این افراد در این حالت برای نگه‌داری مداد ناچارند به لبشان فشار بیاورند. این عمل باعث می‌شود که لب‌ها هنگام خواندن حرکت نکند.

ب) لب‌ها را محکم بفشارند و در همان حال زبان را به سقف دهان بچسبانند.

ج) لب‌ها را به حالت سوت زدن گرد کنند و هوا را به بیرون بفرستند (سوت نزنند).

 

5. کلمه خوانی (مکث روی کلمات)

از مهم‌ترین دلایل کند‌خوانی، کلمه خوانی است؛ یعنی چشم در هنگام خواندن یک متن روی تک تک واژه‌ها توقف می‌کند و شکل لغات و اصل معانی واژه‌ها را بررسی کرده و معنا می‌کند. وقتی چشم، این عمل را بر روی یک واژه انجام داد، روی واژة دیگر می‌رود و همین روند را طی می‌کند. بدین منظور، برای خواندن هر کلمه، یک چهارم تا یک ثانیه وقت صرف می‌شود.

ریشه این عادت نیز به دوران کودکی باز‌می‌گردد. در دوران کودکی ما از طریق پیوند حروف به یک‌دیگر و ساختن واژه و اتصال واژه‌ها و ساختن جملات، خواندن را آموخته‌ایم.

تبیین علمی کلمه خوانی بدین شکل است که حرکت چشم در هنگام خواندن به صورت مکث و پرش انجام می‌گیرد، نه به‌گونة مستقیم. مکث یا توقف بیانگر مدت زمانی است که چشم روی واژه یا واژه‌ها برای شناسایی و خواندن آن توقف می‌کند. پس از انجام این امر، چشم متوجه کلمة بعدی برای شناسایی و خواندن می‌شود. از حرکت چشم از کلمه‌ای به کلمه‌ای دیگر تحت عنوان پرش یاد می‌شود.

 

6. برگشت سریع چشم به عقب

یکی دیگر از علل کند‌خوانی، برگشت سریع چشم به عقب است؛ هنگامی که خواننده مشغول خواندن نوشته‌ای است، چشم‌ها برای کنترل مجدد کلمات، مرتب به عقب بر‌می‌گردد و کلمات خوانده شده را دوباره می‌خواند.

این برگشت‌ها به دو صورت تحقق می‌یابد:

الف. برگشت ارادی: ممکن است افراد مختلف به دلایل گوناگون به هنگام مطالعه به عقب برگردند، مهم‌ترین علل برگشت به عقب در افراد مختلف عبارت‌اند از: شیوه نادرست مطالعه، عادت در برگشت به عقب، عدم اطمینان به خود،عدم درک مطلب، اجازه به خود برای برگشت و عدم تمرکز حواس. در میان این عوامل بیشترین نقش را عدم اطمینان به خود و وسواس زیاد ایفا می‌کند.

﷼ ما باید از طریق اعتماد بیشتر به خود، با این عادت نادرست مبارزه کنیم و بپذیریم که اگر حتی از روی کلمات یا جمله‌ای هم رد شویم و آن‌ها را نخوانده باشیم، نویسنده در سطور و بندهای بعدی نیز به شکلی مقصود خود را می‌فهماند. عمل خواندن کتاب مثل تماشای فیلم تلویزیونی است، زمانی که ما فیلمی را از تلویزیون تماشا می‌کنیم، اگر موفق نشویم بخشی کوچکی از آن را ببینیم، به عقب بر نمی‌گردیم، بلکه به ادامه فیلم نگاه می‌کنیم تا بخش‌های قبلی فیلم که برای ما واضح نبود، روشن شود.

ب. برگشت‌های غیر ارادی: برگشت غیر ارادی بیانگر تمایل چشم در حرکت به عقب به هنگامی است که چشم در حال حرکت به جلو برای شناسایی کلمة بعدی است. در چنین حالتی تصویر کلمه بر شبکیه، همچون آهن‌‌ربایی عمل می‌کند که از حرکت چشم برای پرش روی کلمة بعدی، ممانعت به عمل می‌آورد.

﷼برای مقابله با این عادت بد، از چند شیوه می‌توان استفاده کرد:

اول، یک راه بسیار ساده برای رفع این خطا، عادت دادن چشم به حرکت افقی است. برای این کار از یک پنجره استفاده کنید. یک مقوا را طوری ببرید که وسط صفحه مقوایی به اندازه یک خط صفحة کتاب، بریدگی وجود داشته باشد. به این ترتیب، چشم شما مجبور به داشتن حرکت افقی خواهد بود.

دوم، راه دیگر استفاده از کارت سفید است. کارت سفید یا کارت مقوایی هم‌عرض با صفحه کتاب را در بالای صفحه‌ای که می‌خوانید با دست نگه دارید، هر سطر را که خوانده‌اید، کارت را روی آن بگذارید، با خواندن سطور بعدی، کارت را به سمت پایین بلغزانید به‌طوری‌که کارت روی خطوطی را که می‌خوانید بپوشاند.

 

7. سرگردانی چشم بین خطوط

در برخی مواقع ما سطری را می‌خوانیم و به انتهای آن می‌رسیم، برای پیدا کردن سطر بعدی، چشم ما مدت‌ها سرگردان می‌شود؛ یا کلمه‌ای را که در حال خواندن هستیم، گم می‌کنیم و مقداری از وقت ما صرف پیدا کردن آن کلمه می‌شود.

﷼ برای مقابله با این روش می‌توان از روش دست‌خوانی استفاده کرد که در مرحلة بعد آن را توضیح می‌دهیم.

 

8. خالی خوانی (دیدن مناطق سفید یا غیر مفید).

چشم برخی افراد عادت کرده است که در حاشیه‌های سفید کاغذ یا میان سطرها سرگردان باشد. به این حالت خالی خوانی یا دیدن غیرمفید می‌گویند.

﷼برای مبارزه با این عادت سعی کنید در یک جای ساکن قرار گیرید و بدون حرکت دادن سرتان، کاری کنید که چشمتان دور تا دور خود را ببیند؛ یعنی چشمتان را در جهت یا خلاف جهت حرکت عقربه‌های ساعت بچرخانید و اطرافتان را ببینید. تلاش کنید هر دفعه به اشیای بیشتری توجه کنید و در همه اوقات سعی کنید که سرتان را حرکت ندهید. این تمرین باعث می‌شود که چشم شما از یک نواختی و سرگردانی بیرون آید و حرکات چشم خود را در اختیار گیرید و منظم کنید.

 

9. نقص چشم

بسیاری از خوانندگان به این نکته توجه ندارند که ممکن است مبتلا به نقص‌های دیدن از قبیل نزدیک‌بینی، دور‌بینی، آستیگماتیسم و ناهماهنگی در عضلات چشم باشند. امر خواندن تا حدی وابسته به چشم است. اگر خواننده‌ای احساس کرد در هنگام مطالعه، زود خسته می‌شود، یا به نظرش می‌رسد که کلمات و حروف، پیش چشمش می‌رقصند، یا چشمانش روی یک کلمه به دشواری میزان می‌شود، این‌ها علامت بیماری چشم است و باید به چشم پزشک مراجعه کند.

 

10. تداخل آموخته‌های قبلی و بعدی

از عوامل عمده‌ای که مانع پیش‌گیری درک سریع یک متن و حفظ کردن آن می‌شود، تداخل آموخته‌های قبلی و بعدی است. مطالب جدید آموخته شده با مطالب قبلی در هم می‌آمیزند.

﷼برای پیش‌گیری از بروز این حالت بهترین راه، «مطالعه تک موضوعی» است؛ یعنی در مدتی که یک مطلب را می‌خوانید از خواندن سایر مطالب خودداری کنید و تنها ذهن خود را روی همان یک مطلب متمرکز کنید. تنها پس از یک دوره استراحت کوتاه، موضوع مطالعه را تغییر دهید. این کار باعث عدم تداخل دانسته‌ها و آموخته‌های جدید می‌گردد.

 

11. مشابه خوانی و معکوس بینی

برخی از کلمات در همة زبان‌ها از جمله زبان فارسی، از نظر ساختمانی و ظاهر نوشتار، خیلی به یک‌دیگر شبیه‌اند و تنها در یک یا دو حرف، و در برخی موارد فقط در جابه‌جایی یکی دو نقطه تفاوت دارند. در زیر، ما به برخی از این موارد در زبان فارسی اشاره می‌کنیم:

دره و ذره؛ غیب و عیب؛ افشار و افسار

علاوه بر این، چشم برخی افراد در مورد بعضی شماره‌ها و اعداد اشتباه می‌کند. از این رو میل دارد، دوباره برگردد تا مطمئن شود که مثل مورد بالا، اشتباهی رخ نداده است. در میان اعداد فارسی مثل 2 و 3، 7 و 8، 2 و 6 و در انگلیسی، اعدادی مثل 6 و 9، از جمله اعدادی هستند که امکان اشتباه در خواندن آن‌ها وجود دارد.

 

12. ورق زدن نامناسب

بسیاری از افراد عادت دارند که کتاب را از گوشة پایینی با کمک دو انگشت شست و نشانه (سبابه) ورق بزنند.

﷼روش درست، آن است که با دست چپ، صفحه را از گوشه بالا با انگشت نشانه ورق بزنند. برای پرهیز از اتلاف وقت، باید پیش از رسیدن به پایین صفحه، انگشت را روی کاغذ به طرف گوشه بالا حرکت داد تا کاغذ از قبل برای ورق زدن آماده شود، این روش برای افراد راست دست و چپ دست یکسان است؛ اما در متون انگلیسی یا مشابه آن که از چپ به راست می‌باشد، باید مانند همین حالت، ولی با دست راست ورق زد.

/ 0 نظر / 67 بازدید